Mıhallami lehçesi hakkında Avrupa’da yapılan araştırmalar.

Mıhallami kelimesi özellikle Mardin ili ile Musul iline kadar varan bölgede bulunan Arapça konuşan insanların kendisine verdiği isimdir. Mıhallami Arapçadan ayri bir dil değildir.

Avrupali araştırmacılar 1800 li yıllardan beri bu bölgede araştırma yaparak Mıhallami dilinin Arapça ile kıyas etmiştir.

Benim tespit ettiğim kadar 1882 yılında Orta Doğu Diller ve Kültürler uzmanı Albert Socin bölgeye gelerek ilk araştırmasını yapar. Bu araştırmasını “Der Arabische Dialekt von Mosul und Mardin” yani “Musul ve Mardin Arap lehçesi” adı altında bir makale yayınlar. Yaklaşık bir asır sonra 1964 yılında Haim Blanc Arap dünyasındaki lehçe farklılıklar hakkında yaptığı araştırmada Qaf harfini telaffuz eden ve telaffuz etmeyenler diye iki önemli gruba bölerek Mardin lehçesi de Qaf harfini telaffuz edenler gurubunda saymaktadır.

Blanc Urfa, Siverek, Diyarbakır’ın çermik ilçesinde Karabaş köyünde ve Siirt’te insanlarla röportaj yaparak buralarda Mardin Arapçasına çok yakın bir Arapça konuşulduğunu söyler Blanc’dan sonra Otto Jastrow yapılan araştırmaları devam etmek istemekte ve 1967 yılında bölgeye gelerek özellikle Aramiceyi araştırır. Hiristiyan olan Süryani vatandaşların kullandığı dile ve dine özel ilgiden dolayı Müslüman olan Mıhallamilerin aslında Aramice, Süryanice olabilme ihtimalini araştırır ve öyle olmasını ümit eder. Lakin aradaki farklar çok olduğu için bu kanata tam varamamakta.

Kendisi yine 1969 yılında “Die Arabische Dialekte des Vilayet Mardin(Südostturkei)” yani “Mardin vilayetinin Arapça lehçesi” adında bir başka araştırma yapar. Bu sefer özellikle Arapça lehçesini baz alır. Yine ayni yılda Mardin ve Azeh (Idil) de yaptığı araştırmanın metinleri yayınlar. Hans Jürgen Sasse 1968 yılında Mardin iline gelerek ayrı bir araştırma yapar. Kendisinin verdiği bilgiye göre köylerde gerçekten Arapça konuşulup konuşulmadığını bizzat tespit etmek ister. Köylere teker teker varıp bizzat tespit ettiği Arapça köyleri ve nüfusu hakkında aşağıdaki bilgiyi vermektedir:

Yerleşim yerinin Arapça ismi Türkçe ismi Nüfusu
Savur kazası ve köyleri
Ahmedi Boşkavak 1100
Arbil Erbil 751
Batuşe Bengirli 215
Cevze Tokluca 643
Lmıneyzil veya Harisi Kayatepe 648
Mıxaşniye Yenilmez 784
Qıllith veya Qıllif Dereiçi 847
Raşdiye üçkavak 1797
Savr Savur 4046
Taffe içören 1174
Xerbet al-Hadji Bilgi yok Bilgi yok
Ömerli kazası ve köyleri
Mahsarte Ömerli 1381
Xerbet al-Gıngerez Bilgi yok Bilgi yok
Xerbet ta’av Alıçlı 711
Xerbet tavq Yaylatepe 175
Gerçüş kazası ve köyleri Kargoz
Gerçüş Gidip tespit etmedi
‘Ayn kaf Kayapinar 1409
Derendıb Bilgi yok Bilgi yok
Haldah Sarıkaya 726
Nuneb Yenice 351
Tafo Erişti 441
Midyat kazası ve köyleri
Apşe şenköy 1396
Estel Midyat Bilgi yok
Derızbina Acırlı 1895
Hapsenas Mercimekli 601
Kafar ‘Allab Yolbaşı 1755
Kafar havar Gelinkaya 1972
Kafarzota Kayalar 173
Kınderib Söğütlü 1502
Qastalune Ovabaşı 357
Riş Düzoba 487
Sat Çalıpınar 869
Şorızbah çavuşlu 2320
Zarnoqa Düzgeçit 104

Mıhallamililerin hepsi Müslüman olduğunu, sadece Qıllıt köyündekiler Hiristiyan olduğunu ifade etmektedir. Bu saydığı köylerde bulunan insanlar kendisine Mıhallami adı vermekte ve Arapça konuşmaktadır. Mardin ilinde’de Arapça konuşmakla birlikte nedense kendilerine Mıhallami demiyorlar. Anlaşılan Mıhallami yukarıda sayılan bölgede yaşayanlara verilen bir ad olması gerek.

Blanc Urfa, Siverek, Diyarbakır’ın çermik ilçesinde ve Karabaş köyünde ve Siirt’te insanlarla röportaj yaparak buralarda’da Mardin Arapçasına çok yakın bir Arapça lehçesini kullandıklarını tespit eder. Soçin ev Blanc yapmış oldukları araştırmalar neticesinde Arapça konuşanları üç ana guruba bölmekteler.

Qultu ——- gılıt ——— ‘Ilıt11

Qultu gurbu Mezopotamyada bulunan Arapların kullandığı Arapça, Gılıt ise bedevilere atfedilmekte. ‘Ilıt Suriye, Lübnan ve o bölgede bulunanların kullandığı bir Arapça lehçesidir.

Mıhallemi olanlar Qıltu (söyledim) dediğinden dolayı Qultu gurubunda yer almaktadır. Sasse yapmış olduğu araştırmada Mıhallamilerin kullandığı lehçeyi fasih Arapça ile kıyaslamakta. Sass, Soçin ve Blanc gibi batılı araştırmacılar Kuranın değişik kıratları tanımadıklarından dolayı bazen yanlış sonuçlara varmaktadırlar.

Mesela Daqn kelimesini ele alırken, bu kelimenin aslında Suryaniceden alındığı sonucuna varmaktadır. Suryanice sakal için kullanılan Daqno kelimesini Daqn olarak değişikliğe uğaradığını söyler. Arapçayı daha derin bilenler Dhaqn kelimesi fasih Arapça olup çene veya sakal anlamına gelmektedir. Mıhallamililer bu şekilde bir çok kelime kullanmaktadır. Bir çok Arap ülkesinde unutulmuş fasih Arapça kelimleri ve gramer yapıları bünyesinde bulunduran daha üzerinde araştırma yapılmasına çok değerli bir Arapçaya sahiptirler.

Otto Jastrow Kinderib’e gelerek bant kayıtları yaparak bu kayıtlar üzerinde araştırma yapar. Beklide ilk Mıhallamice – Almanca sözlük yazar. Lakin oda Hans Jürgen Sassen gibi bazı kelimelerin aslı Arapça olduğu tespit edemediğini ya Kürtçe yada Türkçe olduğunu yazar.

Mıhallimilerin kullanıp diğer Arap beldelerinde kullanılması terkedilmiş bazı örnekler:
İyelik zamiri:

Fasih Arapçada O’nun kitabi diye ifade etmek için Kitabuhu denilir. Mıhallamililer Kitabu derler bunu ifade etmek için Suriyeliler mesela Kitab illu, Mısırlılar Kitab bita’u, Faslılar Kitab diyalu derler. Burada Fasih Arapçaya en yakın Mıhallamililerinkidir diye biliriz. Musennanın kullanılışı;

Bir çok Arap beldelerinde iki şeyi ifade etmek için musenna dediğimiz şekli kullanmamakta.

İki tane kalem fasih Arapçada Qalamayn diye ifade edilir. Mıhallamililer aynen Qalamayn kelimiseni kullanır diğer yörelerdeki Araplar ithnayn Qalam (iki kalem) diye ifade etmektedir. Mıhallemililer bak fili için Tallı’ ‘ı kullanmaktadır. Etraftaki diğer Araplar shuf filini kullanıyor. Tallı’fili Kuranda Humeze suresinde geçen bir fiildir.

Verdiğim bu üç örneğe benzer bir çok örneklere sahip fasih Arapça bünyesinde bulunduran Mıhallamililerin kullandığı lehçe üzerinde ciddi araştırmalar yapmalı ve bu zenginliği kayıp etmemeli.

Yazar hakkında:
Bahaeddin Budak
Bahaeddin Budak, Mardin Savur kazası Tokluca (Cevze) köyünde 1969’da doğdu. 1974’te Hollanda’ya gitti. İlk okulu Hollanda’da okudu. üç sene orta okulu okuduktan sonra Suriye’ye gitti. Suriyede Arapca ve İslam ilimleri Medreset alFurqan’da okudu. Daha sonra Izmir’de Imam Hatip Lisesinde okudu. Lise diplomasını aldıktan sonra Hollanda’ya geri döndü. Hollanda’da Nijmegen Universitesinde Orta Dogu diller ve kültürler Fakültesini okudu. Aynı fakültede 1996’da mastarını tamamladı.

Hollanda’da değişik kurum ve kuruluşlarda yönetici ve kurucu üyesi oldu. Hollanda Müslüman Talebeler Birliği (SUN- Studenten Unie Nederland) kurucularından ve ilk resmi başkan oldu. Avrupa Milli Görüş Teşkilatları Üniversiteliler genel başkanlığını yaptı. Hollanda’da bulunan islami ilk okulların genel başkan yardımcılıgını yaptı. Islam dindersi öğretmenliği, Ilk okul müdürlüğü, Müze danışmanlığı, hapishane, Ruh ve sinir hastalıkları merkezinde manevi rehberlik görevinde bulundu.

Hollanda’da Islam ilk okullarında kullanılan din dersi kitapları yazarıdır. Belçika’da din dersi öğretmeni yetiştiren Executieve kurumu için din dersi öğretmeni yetiştirenlerdendir. Hogeschool InHolland (InHolland Üniversitesinde) Egitim Fakultesi, Islam dindersi Ogretmenligi Fakultesinde koordinatör ve islami ilimler doçentidir. Aynı zamanda Hollanda’da Mıhallamilir vakfı olan MIM vakfının başkanıdır.
Hollandaca, Ingilizce, Almanca, Arapca ve Kürtçe dillerine vakıftır.

You may also like...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *